پیشبینی رییس موساد: تغییر حکومت در ایران احتمالا یک سال زمان میبرد
در شرایط فعلی ایران، پرسش درباره «چه مدت طول میکشد تا رژیم عوض شود» را بسیار میشنویم. اما همه نیک میدانیم که این پرسش پاسخی قطعی ندارد و وابسته به مجموعهای از عوامل داخلی و بینالمللی است. که نشانههایی از آن را این روزها می بینیم. در سناریوهای شتابزده با مداخله خارجی که نیازمند مجموعهای از فشارهای داخلی (نارضایتی گسترده؛ اعتصابات سراسری؛ فروپاشی اقتصادی؛ و تفرقه در میان نهادهای امنیتی و سیاسی) با اقدام مستقیم یا غیرمستقیم بازیگران خارجی فرآیند تغییر رژیم بهطور فزایندهای تسریع میگردد. اما با توجه به گستردگی ایران و غیر قابل پیش بینی بودن نهادهای امنیتی و سیاسی در ایران، نمی توان زمان مشخصی را تعیین کرد. و متاسفانه همین عدم قطعیت، پیامدهای انسانی و خطر تشدید خشونت را افزایش میدهد.
روزنامه اورشلیمپست، در گزارشی اختصاصی نوشت: مطلع شده است که دیوید بارنیا، مدیر موساد، در پیشبینی خود در آستانه جنگ به کابینه اسرائیل، پیشبینی کرده بود که تغییر رژیم در ایران به احتمال زیاد یک سال طول خواهد کشید. سناریوها و دورههای زمانی متعددی، مانند چندین ماه، وجود داشت، اما یک سال محتملترین تخمین بود. در روزهای اخیر، حملاتی به بارنیا از سوی منابع ناشناس صورت گرفته است که ظاهراً او را به گمراه کردن دولتهای اسرائیل و ایالات متحده در مورد احتمال تغییر رژیم در ایران متهم میکنند. این افشاگریهای ناشناس، موضع بسیار پیچیده بارنیا در مورد این موضوع را مبهم میدانند و به نظر میرسد که قصد دارد تا او و موساد را با این احتمال فزاینده که تلاشها برای سرنگونی رژیم شکست خواهد خورد یا زمان بسیار زیادی طول خواهد کشید، متهم کند. برخی از منابع پشت گزارش کانال ۱۲ و گزارش نیویورک تایمز در مورد این موضوع ممکن است از اطرافیان بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر یا دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، و برخی حتی ممکن است از ارتش اسرائیل باشند تا هرگونه تقصیری را به گردن دیگری بیندازند.
هر سه دفتر، روزانه با سوالات مداومی در مورد اینکه چرا هنوز حتی به نظر نمیرسد به فرآیند ایجاد تغییر رژیم نزدیک شده باشند، مواجه بودهاند. این گزارش نوشته که پیشبینیهای محتاطانه و مشروط بارنیا از جنگ در واقع، هر کسی که با بارنیا و فراخوانهای اصلی او در چند سال گذشته جنگ آشنا باشد، میداند که او دائماً پیشبینیهایی را با قید و شرطهای زیادی ارائه میدهد و به ندرت در مورد اجتنابناپذیر بودن یک رویداد تغییر اساسی صحبت میکند. علاوه بر این، هرگونه ارائهای که بارنیا در سفرش به ایالات متحده در اواسط ژانویه یا در طول سایر گفتگوها به مقامات دولت ترامپ ارائه میداد، به شدت توسط نتانیاهو کنترل میشد و نه به عنوان یک نهاد مستقل. در واقع، واشنگتن پست دریافته است که در سالهای گذشته از دوران بارنیا، نکات قابل توجهی وجود داشته که در تئوری، نتانیاهو ممکن است از موساد خواسته باشد نوعی عملیات انجام دهد و بارنیا توضیح داده است که این امر، با وجود فشارهایی که بر او برای تأیید آن وارد شده بود، غیرواقعی بوده است.
این گزارش در نهایت به طور مبهم اشاره کرد که رئیس موساد «در مورد وضعیت در حال توسعه در زمان واقعی و میزان زمانی که احتمالاً طول خواهد کشید، ملاحظاتی داشت.»به همین ترتیب، گزارش نیویورک تایمز میگوید بارنیا به نتانیاهو گفته است که «در عرض چند روز از آغاز جنگ… سرویس او احتمالاً میتواند مخالفان ایران را تحریک کند شورشها و سایر اقدامات شورشی را که حتی میتواند منجر به فروپاشی دولت ایران شود، شعلهور کند.» این جاسوس ارشد در اواسط ژانویه همین حرف را به دولت ترامپ زد.این گزارش سپس نتانیاهو و ترامپ را به خاطر اتخاذ رویکردی بیش از حد خوشبینانه به جنگ ایران، که منجر به تغییر رژیم برخلاف پیشبینیهای مقامات آمریکایی و برخی دیگر از مقامات سایر سازمانهای اطلاعاتی اسرائیل شد، سرزنش میکند.در ادامه، این گزارش نتانیاهو را به عنوان فردی بیصبر به تصویر میکشد که از ناتوانی موساد در ایجاد تغییر رژیم در روزهای اولیه جنگ، با خطر از دست دادن حمایت ترامپ، بیصبر است.
بار دیگر، صرف نظر از حملات منابع ناشناس که ممکن است دستور کار سیاسی داشته باشند، هیچ مدرکی وجود ندارد که موساد نظری متفاوت از آنچه ارتش اسرائیل علناً گفته است، ابراز کرده باشد، مبنی بر اینکه نیروی نظامی حداکثر میتواند شرایط را برای یک فرآیند تغییر رژیم بعدی پس از جنگ ایجاد کند. در اوایل ژانویه، همزمان با افزایش اعتراضات ایران به دلیل سقوط ارزش ریال و افزایش قیمت سوخت و همچنین بحران تامین آب در سراسر کشور، بیانیههای توییتری منتسب به موساد در مورد تأمین آب منتشر شد. نفتالی بنت، نخستوزیر سابق، در مصاحبهای در سال ۲۰۲۲ در کتاب «هدف قرار دادن تهران»، گفت که بررسی گسترده سیاستهایی که او هنگام نخستوزیر شدن انجام داد، به او آموخت که رژیم «در حال حاضر عمیقاً فاسد و نسبتاً بیکفایت است. بخشهای بزرگی از زمین آب دریافت نمیکنند. شیرهای آب را باز میکنید و گل و لای به دست میآید. همه این تظاهرات را دارید و مردم از سپاه پاسداران بسیار ناامید هستند.» او احساس میکرد فرصتهایی برای سوءاستفاده از نقاط ضعف رژیم وجود دارد.
پیشبینی زمانبندی تغییر رژیم، امر خطرناکی است و میتواند به تحلیلهای خوشبینانه یا بدبینانه غیرواقعی منجر شود. تحلیل باید بر شواهد میدانی، تغییر در رفتار نهادها و شاخصهای اقتصادی و اجتماعی متکی باشد؛ هر تغییر ناگهانی در یک یا چند شاخص میتواند سناریوها را بهسرعت بازنویسی کند.
نکته مهم این است که هیچ یک از گزارشها به تأثیر عدم اقدام ایالات متحده و اسرائیل برای محافظت از جان یک میلیون معترض ایرانی که در ۱۸ و ۹۱ دی سرکوب شده و ۵۰۰۰ تا ۳۰۰۰۰ نفر از آنها کشته شدند، نپرداختهاند. همچنین، هیچ یک از گزارشها به درخواست گزارش شده نتانیاهو از ترامپ برای منصرف کردن او از آغاز جنگ با ایران پیرامون توییت ۱۴ ژانویه رئیس جمهور آمریکا مبنی بر اینکه «کمک در راه است» نپرداختهاند.
