استفاده اسراییل از هوش مصنوعی برای کشتن علی خامنهای
در تاریخ ۲ مارس ۲۰۲۶، علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، در نتیجه حملات هوایی پیشرفتهای که با همکاری اسراییل و ایالات متحده انجام شد، کشته شد. این عملیات بهگونهای برنامهریزی شده بود که به استفاده از هوش مصنوعی و تکنیکهای مدرن اطلاعاتی متکی بود. براساس گزارشهای منتشر شده، اسرائیل بهوسیله هک دوربینهای ترافیکی در تهران، به نظارت بر زندگی روزمره مقامات ارشد ایرانی، از جمله علی خامنهای، پرداخت. کارشناسان اطلاعاتی اسرائیل با جمعآوری و تحلیل دادهها، الگوهای رفتاری خامنهای و اطرافیان او را شناسایی کردند.
هوش مصنوعی بهعنوان ابزاری کلیدی در این فرآیند عمل میکرد و با استفاده از الگوریتمها، اطلاعات زیادی که در مورد حرکات و فعالیتهای رهبری ایران جمعآوری شده بود، مرتب و تحلیل کرد. از طرف دیگر، سازمان CIA نیز بهعنوان منبع انسانی، اطلاعات دقیقی از مکان حاضر شدن خامنهای در روز حادثه ارائه داد. عملیات خامنهای شامل حمله به محلی بود که وی و چند مقام ارشد نظامی در آنجا جمع شده بودند. طبق گزارشها، حدود ۳۰ موشک به سمت محل مورد نظر شلیک و ارتباطات تلفنی در منطقه مختل شد تا هیچ یک از افراد امنیتی نتوانند اخطارهای لازم را دریافت کنند. این حمله با استفاده از موشکهای Sparrow انجام شد که با دقت بسیار بالا به هدف رسیدند. براساس گزارشها، برنامهریزی برای این عملیات از سال ۲۰۰۱ و با دستور آریل شارون، نخستوزیر وقت اسرائیل، آغاز شد.
یکی از مهمترین کاربردهای این فناوری، کوتاه کردن «زنجیره کشتار» است؛ یعنی کاهش زمان و فرآیند تصمیمگیری میان شناسایی یک هدف و اجرای حمله. در همین چارچوب، نیروهای آمریکایی از سامانهای موسوم به «ماون اسمارت سیستم» (Maven Smart System) که توسط شرکت «پالانتیر» توسعه داده شده استفاده میکنند. این سامانه به گفته سازندگان آن قادر است اهداف بالقوه را شناسایی و اولویتبندی کند. روزنامه واشینگتنپست نیز گزارش داده است که مدل هوش مصنوعی مولد «کلود» (Claude) از شرکت «انتروپیک» (Anthropic) برای افزایش توان شناسایی و شبیهسازی این سامانه با آن ادغام شده است، هرچند این شرکتها به درخواست خبرگزاری فرانسه برای اظهارنظر پاسخ ندادهاند.
برتران روندپییر، رییس آژانس هوش مصنوعی ارتش فرانسه، در این باره گفت الگوریتمهای هوش مصنوعی امکان پردازش سریعتر و جامعتر اطلاعات را فراهم میکنند. به گفته او این فناوری قادر است حجم عظیمی از دادهها از جمله تصاویر ماهوارهای، دادههای راداری، امواج الکترومغناطیسی، صدا، تصاویر پهپادی و حتی ویدیوهای زنده را تحلیل کند.
با این حال استفاده از هوش مصنوعی در جنگ پرسشهای مهمی درباره مسئولیت و کنترل انسانی مطرح کرده است. این بحث پیشتر در جریان جنگ غزه نیز مطرح شد؛ زمانی که ارتش اسرائیل از برنامهای به نام «لاوندر» (Lavender) برای شناسایی اهداف استفاده کرد. کارشناسان میگویند چنین سامانهای در غزه به دلیل محدوده جغرافیایی کوچک و وجود سیستمهای نظارت گسترده کارایی بیشتری داشت و احتمال ایجاد سامانهای مشابه در ایران کمتر است.
نیویورکتایمز هم گزارش داده است که دستگاههای اطلاعاتی آمریکا و اسراییل طی ماهها الگوهای رفتاری و تحرکات خامنهای را زیر نظر داشتند و در نهایت موفق شدند زمان و مکان یک نشست سطح بالا در یک مجتمع دولتی در مرکز تهران را شناسایی کنند. در این میان، سامانههای هوش مصنوعی با تحلیل حجم گستردهای از ارتباطات، ترجمه فوری محتوا، تطبیق دادههای پراکنده و کشف الگوهای پنهان، فرآیند شناسایی را تسریع کردهاند.همچنین از برنامههایی مانند «میون» که برای تحلیل تصاویر ماهوارهای و دادههای پهپادی توسعه یافته، نام برده شده است. این سامانهها با پردازش دادههای راداری و حسگرهای پیشرفته، قادر به شناسایی نشانههای غیرعادی و استنتاج وجود فضاهای زیرزمینی هستند. تصاویر منتشرشده از سوی رسانههای اسرائیلی، تخریب گسترده در یک مجتمع وابسته به رهبر پیشین ایران را نشان میدهد.گزارش دیگری نیز به مدلی پژوهشی اشاره دارد که رفتار ۱۲۲ فرمانده سپاه پاسداران را برای پیشبینی سناریوهای جانشینی شبیهسازی کرده است. تحلیلگران میگویند استفاده از این فناوریها، هوش مصنوعی را از یک ابزار تاکتیکی به عاملی اثرگذار در سطح راهبردی تبدیل کرده و پرسشهایی درباره ابعاد حقوقی و اخلاقی چنین کاربردهایی مطرح کرده است.
این عملیات نشاندهندهی تحولاتی عمیق در نحوهی استفاده از فناوریهای مدرن، بهویژه هوش مصنوعی، برای اهداف نظامی و سیاسی است. سیستمهای جمعآوری اطلاعات و الگوریتمهای پیشرفته به کشوری مثل اسرائیل این امکان را دادند که بدون وارد شدن به جنگهای گسترده، به اهداف خود دست یابد. چنین اقداماتی نهتنها به تأثیرگذاری بر سرنوشت یک کشور کمک میکند، بلکه میتواند درگیریها و تنشها در خاورمیانه را تشدید کند و زمینهساز تحولات جدیدی شود که بهسختی قابل پیشبینی هستند. در نهایت، موفقیت این عملیات، قدرت و قابلیتهای نظامی و اطلاعاتی دو کشور را به نمایش میگذارد و نیاز به بحثهای عمیقتر درباره جهانی شدن فناوریهای نظامی و تبعات انسانی آن دارد.
سپهر شکری
